Ngày 07-02-2025 Lượt xem 435

Hiểu đúng về bệnh cúm mùa. Nguyên nhân, triệu chứng và Cách phòng tránh

Hiểu đúng về bệnh cúm

Thời tiết đông – xuân là giai đoạn lý tưởng cho sự lưu hành của Cúm mùa. Trong khi ở phần lớn người bình thường khỏe mạnh, bệnh cúm không nghiêm trọng và có thể phục hồi sức khỏe sau 7-10 ngày, đã có những báo cáo gần đây về những ca nhiễm cúm bị tổn thương phổi nặng, phổi trắng xóa phải hồi sức hô hấp, trao đổi oxy qua màng ngoài cơ thể (ECMO) thậm chí có trường hợp tử vong sau nhiễm cúm gây tâm lý hoang mang, lo sợ. Vậy, nên hiểu đúng về bệnh truyền nhiễm này như thế nào và làm thế nào để có thể nhận diện nguy cơ và an toàn đi qua mùa dịch cúm?

Căn nguyên

Cúm gây ra do virus cúm (influenza virus). Virus cúm có 4 chủng khác nhau (A,B,C, D), trong đó cúm A và B là các chủng gây ra bệnh cúm mùa ở người. Điều đặc biệt là các chủng virus gây bệnh cúm mùa có khả năng thay đổi cấu trúc kháng nguyên trên lớp vỏ liên tục hàng năm vì thế một người có thể mắc cúm nhiều lần trong đời. Vi-rút cúm di chuyển trong không khí trong các giọt bắn nhỏ do người bị bệnh phát ra khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Người khác có thể hít trực tiếp các giọt bắn hoặc chạm tay vào các đồ vật dính virus trên bề mặt như điện thoại hoặc bàn phím máy tính, tay nắm cửa ... sau đó đưa tay lên dụi mắt, mũi hoặc miệng.

Các triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 1-3 ngày sau khi nhiễm virus cúm và kéo dài trong 2-8 ngày. Virus cúm tấn công các tế bào biểu mô đường hô hấp, đáp ứng viêm của cơ thể với virus khiến người nhiễm có các triệu chứng như sốt cao trên 38 độ, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ bắp, gai lạnh, run rẩy, ho khan, nghẹt mũi, viêm họng. Ở trẻ em nhỏ, bệnh cúm thường có thể nhận biết qua các triệu cứng như sốt, quấy khóc vô cớ, kích thích nhiều, nôn, tiêu chảy... Ở phần lớn người bình thường khỏe mạnh, cúm thường tự khỏi sau khoảng 7 – 10 ngày nhưng cũng có những trường hợp diễn tiến nặng gây biến chứng, thậm chí đe dọa sinh mạng. Hơn 100 năm trước, dịch cúm Tây Ban Nha (1918 – 1919) cướp đi cuộc sống của 50- 100 triệu người tương đương 2.5-5% dân số thế giới thời điểm đó. Sự gia tăng nhanh chóng của các các ca bệnh nặng trong một vụ dịch thường gây quá tải hệ thống y tế và khiến cho việc chăm sóc điều trị gặp khó khăn. Các chuyên gia cho rằng, sự linh hoạt trong thay đổi cấu trúc kháng nguyên của virus khiến cho dịch cúm luôn là mối đe dọa hiện hữu với sức khỏe của người dân trên toàn thế giới. Thống kê của các viện nghiên cứu cho thấy hàng chục triệu ca mắc cúm hàng năm, trong đó hàng trăm nghìn trường hợp phải nhập viện và hàng chục nghìn ca tử vong có liên quan đến cúm. Theo thống kê của bộ y tế Việt Nam năm 2024 cũng đã ghi nhận 290 000 ca mắc cúm mùa. Vì vậy, không nên lơ là việc phòng chống bệnh Cúm nhất là trong điều kiện thời tiết thuận lợi cho cúm phát triển như hiện nay.

Cúm khác với cảm lạnh như thế nào?

Các triệu chứng ban đầu của cúm (Flu) khá giống với cảm lạnh thông thường (Common Cold) với các biểu hiện của viêm họng, viêm mũi xoang. Cảm lạnh là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên gây ra bởi nhiều loại virus khác nhau, trong đó có khoảng 50% trường hợp do các chủng Rhinovirus, lưu hành chủ yếu vào thời điểm thời tiết trở lạnh, gây viêm đường hô hấp trên như viêm họng, viêm mũi xoang với các triệu chứng thường ở mức độ nhẹ như chảy nước mũi, ngạt mũi, ho có đờm, sốt nhẹ, gai lạnh. Các triệu chứng này thường diễn tiến từ từ khiến người bệnh mệt mỏi, uể oải trong vài ngày và tự khỏi sau vài ngày trong khi đó, các triệu chứng của Cúm thì nhanh chóng phát triển, rầm rộ hơn.

Không lành tính như cảm lạnh, cúm có thể gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, thậm chí ảnh hưởng đến tính mạng trên những cơ địa đặc biệt, như trẻ em nhỏ (<5 tuổi), người cao tuổi (>65 tuổi), người có bệnh nền (tim mạch, huyết áp, tiểu đường, bệnh phổi mạn tính...), bệnh cúm có thể tiến triển nặng gây ra các biến chứng như viêm tai, viêm phế quản, viêm phổi, viêm não, thậm chí có thể dẫn tới tử vong. Cúm cũng được cho là một nguyên nhân gây ra các dị dạng thai nhi, gây chết bào thai trong giai đoạn đầu của thai kỳ.

Nhận diện các yếu tố nguy cơ với bệnh cúm:

Nhận biết các yếu tố nguy cơ với bệnh rất quan trọng để chủ động phòng tránh và tìm kiếm sự trợ giúp y tế kịp thời trong mùa dịch. Có những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc và /hoặc tăng nguy cơ biến chứng bệnh cúm. Đó là:

Tuổi: Trẻ nhỏ (< 5 tuổi, đặc biệt dưới 2 tuổi) và người cao tuổi (> 65 tuổi) có nguy cơ mắc cao và dễ xảy ra biến chứng khi mắc bệnh cúm.
Điều kiện sống hoặc làm việc: nơi tập trung đông người, trong không gian kín, di chuyển trên các phương tiện giao thông công cộng,... tăng nguy cơ bị lây cúm.
Suy giảm miễn dịch: dễ dàng mắc bệnh cúm hơn và làm tăng nguy cơ phát triển các biến chứng của cúm: suy dinh dưỡng, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, thuốc chống ung thư, chống thải mảnh ghép, các thuốc corticosteroid, nhiễm HIV/AIDS...
Bệnh nền: như COPD, hen, tiểu đường, bệnh tim mạch, hô hấp, nội tiết... làm tăng nguy cơ bị biến chứng cúm.
Phụ nữ mang thai có nhiều khả năng phát triển các biến chứng cúm, đặc biệt là trong 6 tháng sau của thai kỳ.
Thừa cân, béo phì với BMI > 30

Làm thế nào để đi qua mùa cúm một cách an toàn?

Tiêm vacxin ngừa cúm: mặc dù không hiệu quả 100%, việc sử dụng vaxcin ngừa cúm hàng năm được khuyến cáo bởi các trung tâm kiểm soát dịch bệnh (CDC) trên thế giới áp dụng cho tất cả mọi người từ 6 tháng tuổi trở lên. Vắc-xin cúm giúp bảo vệ người được tiêm khỏi ba hoặc bốn loại vi-rút cúm phổ biến nhất lưu hành trong mùa cúm năm đó. Việc tiêm phòng cúm để chủ động phòng tránh cúm đặc biệt có ý nghĩa với các đối tượng có yếu tố nguy cơ dễ bị biến chứng cúm (người có bệnh nền COPD, bệnh tim mạch,..). Để đảm bảo an toàn, việc tiêm phòng vaxcin cần được thực hiện tại các cơ sở y tế, các trung tâm tiêm chủng hợp pháp và có uy tín.

Chủ động phòng tránh lây lan: trong mùa dịch cần thực hiện thường xuyên các biện pháp tăng cường vệ sinh, phòng tránh lây lan mầm bệnh như đeo khẩu trang thường xuyên mỗi khi ra chỗ đông người (nhà trẻ, trường học, sảnh chung văn phòng, trên phương tiện giao thông công cộng); Rửa tay đúng cách và thường xuyên là một cách hiệu quả để ngăn ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm thông thường; Kết hợp rửa tay đúng cách và sử dụng chất khử trùng tay giúp giảm đi đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh; Che miệng và mũi khi hắt hơi hoặc ho: để tránh làm nhiễm bẩn bàn tay, ho hoặc hắt hơi vào khăn giấy hoặc vào khu vực bên trong khuỷu tay.

Tăng cường sức khỏe, sức chống đỡ bệnh tật: dinh dưỡng khoa học, chế độ vận động, nghỉ ngơi hợp lý, giữ vững tinh thần lạc quan, chủ động thăm khám khi cần thiết để kịp thời xử trí các vấn đề sức khỏe.

Làm gì nếu tôi có dấu hiệu bị Cúm?

Nếu có dấu hiệu nghi ngờ bị nhiễm Cúm, bạn có thể đến cơ sở y tế yêu cầu khám và xét nghiệm chẩn đoán. Loại xét nghiệm thường được sử dụng nhất được là test nhanh kháng nguyên cúm trên mẫu bệnh phẩm dịch mũi - họng của người bệnh. Những xét nghiệm này có thể cung cấp kết quả trong khoảng 15 phút. Tuy nhiên, kết quả không phải lúc nào cũng chính xác và trong Bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh dựa trên các triệu chứng lâm sàng, mặc dù có thể kết quả xét nghiệm là âm tính. Trong phần lớn các trường hợp, bệnh cúm mùa thường tự giới hạn và người bệnh có thể khỏi sau 7- 10 ngày. Việc điều trị và phục hồi sức khỏe có thể thực hiện tại nhà nếu người bệnh không có yếu tố nguy cơ. Người bệnh cần được nghỉ ngơi, tăng cường dinh dưỡng (sử dụng đồ ăn mềm, bổ dưỡng, dễ nuốt, đầy đủ vitamin...), bù đủ nước và giữa ấm để giúp hệ thống miễn dịch chống lại virus, và điều trị triệu chứng khác nếu cần (hạ sốt, giảm ho, giảm đau..) đồng thời tuân thủ các quy định về phòng dịch như đeo khẩu trang và vệ sinh mũi họng miệng đúng cách để tránh lây lan mầm bệnh ra cộng đồng. Sử dụng các thuốc điều trị triệu chứng không cần kê đơn tại nhà như thuốc giảm đau paracetamol cần tuân thủ liều lượng để tránh nguy cơ ngộ độc thuốc do quá liều.

Nếu có yếu tố nguy cơ, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê toa một loại thuốc chống vi-rút, chẳng hạn như oseltamivir hoặc zanamivir để làm giảm triệu chứng của cúm nhanh hơn và giúp ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng.

-------- ❖❖❖ -------

PHÒNG KHÁM ĐA KHOA MEDHOMES